تبلیغات
پنجره ی چهارمی ها - کمک درسی علوم ابتدایی

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ


پنجره ی چهارمی ها
 
برای یاد گیری دانش تلاش نیاز است

محل درج آگهی و تبلیغات
 

چراهای شگفت انگیز علم وتجربه

علم چیست؟


 

به کمک علم می فهمیم که بعضی از چیزها در دنیای اطراف ما چگونه و چرا اتفاق می افتند، اتفاق هایی بسیار عادی و روزمره برای مثال : می فهمیم وقتی آب بخار می شود، به کجا می رود. یا به پاسخ پرسش های پیچیده دیگری پی می بریم، از جمله این که چرا برای زنده ماندن، به آب احتیاج داریم !
1-آشپزخانه، مکان مناسبی برای یک دانشمند است. شیر آب را باز کنید و به آبی که از آن جاری می شود. نگاه کنید. همه چیزهایی که مثل آب جاری می شوند. مایع هستند.
2- اکنون یک تنگ را پر از آب کنید و کمی از آب داخل آن را در لیوان بریزید. بیشتر موادی که به شکل مایع هستند. اگر در شرایط مناسب قرار گیرند، جاری می شوند. اما سرعت جاری شدن برخی از آنها بیشتر از بقیه می باشد.
برای مثال :
کمی عسل را در داخل بشقابی بریزید.آیا سرعت جاری شدن عسل مثل آب است؟
3- لیوان پر از آبی را مدت یک یا دو ساعت در فریزر بگذارید. وقتی آن را بیرون می آورید. چه می بینید؟ آب دیگر مایع نیست و تبدیل به جامد شده. یعنی یخ زده است و دیگر از لیوان نمی ریزد.

کار دانشمندان چیست؟

یکی از کارهای دانشمندان این است که همواره ازخود سوال می کنند. سپس با آزمایش و بررسی هر چیز از نزدیک، به پرسش های خود پاسخ می دهند. اغلب اوقات دانشمندان پاسخ پرسش های خود را می یابند، اما همیشه این طور نیست!
4- همه موادی که مایع هستند تغییر شکل می دهند. اما اجسام جامد این خاصیت را ندارند کمی آب را در داخل یک قالب کیک پزی بریزید. آب تمام سطح قالب را می پوشاند اما اگر قالب کیک پزی را با یخ پر کنیم چه اتفاقی می افتد؟
5- از بزرگترها بخواهید که در یک قابلمه یک لیوان آب بریزند و آن را حرارت دهند. بعد از چند دقیقه می بینید که آب بخار می شود! اکنون قابلمه را از روی حرارت بردارید و بگذارید تا آب داخل آن سرد شود. سپس آب را داخل همان لیوان بریزید. اکنون مقدار کم تری آب در لیوان می بینید! می دانید چه اتفاقی افتاده است؟
6- وقتی آب می جوشد از حالت مایع به حالت گاز تغییر شکل می دهد که به آن بخار آب می گوییم. ما این گاز را نمی بینیم و به نظر می رسد که آب ناپدید شده است.

کدام جانور می تواند روی آب راه برود؟

حشرات ریزی مثل عنکبوت آبی که بی نهایت سبک هستند، می توانند روی آب راه بروند. این حشرات ریز به دلیل وجود نیرویی به نام کشش سطحی است که می توانند روی آب بمانند. این نیرو سطح آب را می کشد و روی آب چیزی شبیه پوسته تشکیل می دهد.
قطره های باران کاملا گرد نیستند. بلکه قسمت زیر آنها مسطح است.

چرا قطره های آب گرد هستند؟

قطره های آب تقریبا گرد هستند. زیرا نیروی کشش سطحی، شکل آنها را می سازد. قطره ها وقتی بزرگ می شوند، پهن هم می شوند و شکل دایره ای خود را از دست می دهند. زیرا سنگین تر از آن می شوند که کشش سطحی بتواند روی آنها تاثیر بگذارد.
بعضی از مارمولک ها به قدری تند می دوند که بدون رفتن به زیر آب. می توانند از رودخانه عبور کنند. این قدرت آن ها برای فرار از خطر بسیار خوب است.
با یک نی که سر ان صابونی است. به آرامی روی یک قطره آب فشار بیاورید. قطره آب پهن می شود.چون صابون نیروی کشش سطحی آب را از بین می برد. به همین دلیل قطره آب شکل گرد خود را از دست می دهد.

چرا صابون کف می کند؟

با اضافه کردن صابون به آب، نیروی کشش سطحی کاهش می یابد و پوسته سطح آب منبسط می شود. وقتی داخل حلقه هوا می دمیم تا حباب بسازیم، این پوسته به راحتی کشیده و حباب تشکیل می شود.

چرا بازوبندهای لاستیکی شنا، ما را روی آب نگه می دارند؟


 

وقتی بازو بندهای لاستیکی شنا را باد می کنیم، در واقع آن را پر از هوا می کنیم.هوا بسیار سبک تر از آب است. به همین دلیل روی سطح آب می مانیم. اما خود آب هم به ما کمک می کند تا روی آب شناور بمانیم. هر چیزی که وارد آب شود، آب آن را به طرف سطح می کشاند.
شناور شدن در آب شور بسیار آسان تر از شناور شدن در آب شیرین است. در بحرالمیت واقع در خاورمیانه آب به قدری شور است که شناگران اگر شنا هم بلد نباشند. غرق نمی شوند و روی سطح آب می مانند.
به کمک بازو بندهای لاستیکی شنا می توانیم روی آب شناور بمانیم و شنا کردن را یاد بگیریم. هوای داخل بازوبند مانع از فرو رفتن و غرق شدن ما در آب می شود.
خودتان آزمایش کنید !
پنج شی بسیار سنگین و پنج شی سبک پیدا کنید و آنها را روی آب قرار دهید. حال نتیجه را مشاهد کنید.
غواص ها باید به زیر آب بروند. آنها برای انجام این کار کمربندهای سنگینی به خود می بندند که به آنها وزنه هایی آویزان است. اما شما این کار را نکنید. بیش تر ماهی ها کیسه ای به نام کیسه هوا دارند. کار این کیسه شبیه بازوبندها ی شناست. وقتی ماهی این کیسه را پر می کند. بالا می آید و وقتی آن را خالی می کند. پایین می رود.

چرا کوسه ماهی دائم شنا می کند؟

 

وقتی کوسه ماهی شنا نمی کند و بی حرکت می ماند، مثل یک سنگ پایین می رود. این حیوان در مقایسه با اندازه و جثه اش، تقریبا سنگین است و کیسه هوا ندارد. کوسه ها هم مثل ما باید دائم شنا کنند تا بتوانند خود را در آب نگه دارند.

چرا بدن انسان انرژی مصرف می کند؟

 

انرژی ذخیره شده در بدن ما، از غذاها به دست می آید. ما برای انجام هر فعالیتی به انرژی نیاز داریم از جمله راه رفتن، دویدن، پریدن و حتی حرف زدن یا نوشتن، وقتی گرسنه هستیم، بدن به ما علامت می دهد تا انرژی مصرف شده را جایگزین کنیم.
وقتی می دویم. انرژیِ ذخیره شده در بدن ما به حرکت تبدیل می شود.
انرژی که از یک سیب به دست می آوریم به ما امکان می دهد تا نیم ساعت بخوابیم.
انرژی هیچ وقت ایجاد نمی شوند و از دست هم نمی رود. بلکه در هر لحظه تبدیل می شود. وقتی کمان را می کشیم. بازوی ما انرژی را به کمان منتقل می کند. وقتی تیر را رها می کنیم. این انرژی به حرکت تبدیل می شود.

برای دیدن ادامه مطلب اینجا را کلیک کنید

علوم چهارم ابتدایی

بخش اول - ساختمان بدن موجودات زنده

موجودات زنده با موجودات غیر زنده متفاوتند. آجر، صندلی و كتاب جزء موجودات غیر زنده و پروانه، درخت و گنجشك جزء موجودات زنده هستند. رشد، حركت و تولید مثل از مهم ترین تفاوت های موجودات زنده و غیر زنده می باشد.

سلول چیست؟

بدن ما و همه موجودات زنده از واحدهای بسیار كوچكی به نام سلول ساخته شده است. سلول واحد ساختمانی بدن است.
ساختمان سلول: برای دیدن سلول به دلیل كوچك بودن آن، باید از وسیله ای به نام میكروسكوپ استفاده كنیم. با میكروسكوپ می توان همه چیز را بیشتر از 1000 برابر بزرگ كرد.

هر سلول 3 بخش دارد:
1- پوسته
2- سیتوپلاسم
3- هسته
پوسته مانند پوششی در اطراف سلول كشیده شده است. سیتوپلاسم، مایع غلیظی است كه تمام سلول را پر می كند. یك هسته كوچك نیز در داخل سیتوپلاسم است. شكل و اندازه سلول ها با هم متفاوت است.
در ساختمان برگ سه نوع سلول مشاهده می كنیم كه هر یك كار معینی انجام می دهند. سلول ها از غذایی كه وارد آنها می شود استفاده می كنند و در صورت آسیب دیدن آنها تقسیم می شوند و سلول جدیدی را به وجود می آورند و این كار تا پایان عمر ادامه دارد.
سلول ها كار های مختلفی انجام می دهند. مثلاً سلول عصب (انتقال پیام) سلول استخوان (استحكام) سلول ماهیچه(حركت) و سلول روده (جذب) غذا را به عهده دارند.

شباهت های سلول ها:
1- همه سلول ها سه بخش اصلی (پوسته،هسته، سیتوپلاسم) دارند.
2- همه سلول ها رشد می كنند.
3- همه سلول ها تقسیم می شوند.

در برگ دونوع سلول وجود دارد:
1- روی برگ از سلول های نازك و پهن تشكیل شده
2- در درون برگ سلول های مستطیلی كه سبزینه دارند وجود دارد.

پرسش های بخش 1
1- كدامیك از موارد زیر در بدن تمام موجودات زنده وجود دارد؟

استخوان
ماهیچه
سلول
پوست

2- رشد بدن انسان به سبب چیست؟

ورزش كردن
استراحت كردن
تقسیم سلول ها
كش آمدن سلول ها

3- پوششی كه در اطراف سلول ها وجود دارد چه نامیده می شود؟

استخوان
پوسته
سیتوپلاسم
هسته

4- ساختمان بدن كدام موجود زیر از تعداد سلول بیشتری تشكیل شده است؟

شتر
پلنگ
خروس
مورچه

5- مایع غلیظی كه سلول را فرا گرفته است چه نام دارد؟

پوسته
سیتوپلاسم
ماده سلولی
هسته

6- هسته ی كدامیك از سلول های زیر نسبت به سلول های دیگر كوچك تر است؟

سلول استخوان
سلول عصب
سلول ماهیچه
سلول روده

سوالات تشریحی
1- مراحل رشد و تقسیم سلول در شكل زیر به هم ریخته است، با زدن شماره آنها را مرتب كنید.

2- چه تفاوت ها و چه شباهت هایی در بین سلول های مختلف بدن انسان دیده می شود؟

همه سلو ل ها از نظر رشد، تقسیم سلول و احتیاج به غذا شبیه هم هستند. ولی تفاوت آنها در شكل، اندازه و نوع كاری است كه انجام می دهند.

3- چهار نمونه از سلول های بدن را نام ببرید و وظیفه هر یك را بنویسید؟

سلول عصب (انتقال پیام) - سلول روده (جذب غذا) - سلول ماهیچه (حركت) - سلول شش (جذب اكسیژن)

4- سلول گیاهی با سلول جانوری چه تفاوتی دارد؟

سلول گیاهی دو پوسته دارد به همین دلیل محكم تر از سلول های جانوری است.

5- سلول ها چگونه زیاد می شوند؟

تقسیم سلولی

6- سلول از چه قسمت هایی تشكیل یافته است؟

پوسته،سیتوپلاسم، هسته

7- كدام عمل در مورد بیشتر سلول ها تا آخر عمر صورت می گیرد؟

تقسیم شدن

 

 


 

 

بخش 2 - غذاسازان بزرگ

گیاهان می توانند با استفاده از موادی كه از زمین و هوا می گیرند، غذا بسازند. قسمتی از غذاهایی كه می خورید از گیاه و قسمت دیگر از جانور به دست می آید، جانواران از گیاهان تغذیه می كنند و اگر گیاه نباشد زندگی انسان ها و جانوران از بین می رود.
آنچه برای غذاسازی لازم است:

سبزینه یا كلروفیل:
ماده ای سبز رنگ است كه در برگ وجود دارد و گیاهان با كمك این ماده در برگ های خود غذا می سازند.

دی اكسید كربن:
گازی است كه برای غذاسازی لازم است. مواد سوختنی هنگام سوختن، گاز دی اكسید كربن تولید می كنند. ما نیز مقداری از این گاز را با هوای داخل شش ها به بیرون می فرستیم. دی اكسید كردن گازی است كه از سوختن مواد مختلف ایجاد می شود و در هوا وجود دارد و از راه سوراخ های كوچكی كه در برگ گیاه است به نام روزنه وارد گیاه می شود.

آب:
آب به وسیله ریشه از زمین گرفته می شود. خاك با آب نمناك می شود و ریشه گیاه به وسیله تارهای باریكی كه دارد آب را جذب می كند و به برگ می رساند.

خاك:
گیاهان سبز مواد معدنی را كه در خاك وجود دارد و در آب حل می شوند از ریشه می گیرند و همراه آب به برگ های خود می رسانند. آهن یكی از مواد معدنی است كه مقدار آن در گیاه ذرت و بدن انسان به نسبت مساوی وجود دارد ولی در خاك بیشتر است و موجب رشد گیاه می شود.

نور خورشید:
نور خورشید برای غذاسازی گیاه لازم است. گیاهان در تاریگی نمی توانند رشد كنند.
سفر آب از ریشه تا برگ : در ساقه و برگ، لوله های بسیار باریكی وجود دارد كه آب از راه آنها از ریشه به برگ می رسد. به این لوله ها آوند می گویند. بعضی از آوندها غذایی را كه در برگ ساخته شده است، به داخل میوه یا ریشه انتقال می دهند تا در آنجا ذخیره شود.


پرسش های بخش 2
1- گیاه چگونه آب را جذب می كند؟

به وسیله برگ
به وسیله میوه
به وسیله تارهای ریشه
به وسیله ساقه

2- محل غذاسازی در كدام قسمت گیاه انجام می شود؟

ریشه
ساقه
برگ
میوه

3- غذای اندوخته بوته گل سرخ در كدام قسمت گیاه دیده می شود؟

ریشه
ساقه
برگ
گل

4- در بین گیاهان زیر كدامیك در عمل غذاسازی فعال تر هستند؟

گل گلایل
گندم
خیار
درخت گردو

5- آب چگونه به قسمت های مختلف گیاه می رسد؟

از راه آوند
از راه تارهای نازك ریشه
از راه هوا
از سوراخ های ریز برگ

سوالات تشریحی:
1- كدام گروه از موجودات زنده می توانند برای خود غذا بسازند؟

گیاهان سبز

2- گیاه در كدام اندام خود غذا می سازد؟

در برگ

3- رگه هایی كه در برگ گیاه می بینید چیست؟

آوند

4- گیاهان برای غذاسازی به چه چیزهایی نیاز دارند؟

سبزینه - دی اكسید كربن - آب - خاك - نور خورشید

5- آیا نوع آب و خاك در شد گیاه اثر دارند؟

بله، در شمال ایران كه خاك حاصل خیزی دارد، گیاهان بیشتری رشد می كنند.

6- چند گیاه نام ببرید كه در برگ خود غذا ذخیره می كنند؟

كاهو و كلم

7- در كدام یك از این گیاهان كار غذاسازی شدیدتر است؟ چرا؟

گوجه فرنگی، بوته گندم، بوته گل سرخ
بوته گوجه فرنگی. چون در مدت كوتاهی محصول زیادی می دهد و میوه آن محتوی مواد غذایی فراوان است.

8- آیا خود گیاه از اندوخته اش استفاده می كند؟

خیر، اندوخته گیاه، غذای اضافی است كه به مصرف سایر موجودات زنده می رسد.



بخش 3 - گیاهان، موجودات پر ارزش

گیاهان موجودات پر ارزشی هستند كه هم غذای خودشان را می سازند و هم منبع اصلی غذای جانوران و انسان می باشند. آدمیان نخستین، ریشه، برگ، میوه و دانه های خوراكی را جمع می كردند و می خورند. بعدها انسان می اندیشید كه می تواند گیاهان مفید را پرورش دهد. پس كار كشاوری یعنی پرورش دادن گیاهان مفید.

شخم زدن:
كشاورزان از هزاران سال پیش تاكنون زمین را برای كاشتن، شخم می زنند. در ابتدا این كار با دست انجام می شد. بعدها از گاو و اسب استفاده شد. امروزه تراكتور جای جانوران را گرفته است.

آب دادن:
به جهت وجود آب كم در ایران، كشاورزان برای صرفه جویی در مصرف آب، گیاهانی را می كارند كه با كمك آب باران و برف رشد كرده و محصول دهند و نیاز به آبیاری نداشته باشند. به این گونه كشاورزی دیم كاری می گویند؛ مانند كشت گندم.

از بین بردن علف های هرز:
علف های اضافی كه در لابه لای گیاهان كاشته شده می روید. علف های هرز گفته می شود. از بین بردن این علف ها كار زیادی می طلبد.

مبارزه با آفت ها:
بعضی از حشرات كه گیاه خوار هستند دسته جمعی به مزرعه ها حمله می كنند و قسمتی از محصول را می خورند. برای دفع حشرات مزاحم یا آفت ها، مواد حشره كش ساخته شده است. به دلیل اینكه مواد سمی هستند. دانشمندان از جانورانی مانند عنكبوت یا سوسك بهره می گیرند.

محصولات گوناگون:

بعضی از محصولات مانند گندم در بیشتر استان ها به عمل می آید. اما بعضی محصولات دیگر مانند خرما، برنج و انگور در بعضی مناطق رشد می كنند. مثلاً برنج در جایی به دست می آید كه آب فراوان داشته باشد و خرما در آب و هوای گرم به دست می آید.


نوشیدنی ها:
بعضی از گیاهان به صورت دم كرده و نوشیدنی مصرف می شوند مانند چای، و قهوه؛ و بعضی از محصولات دیگر را برای خوش طعم كردن غذا استفاده می كنیم مانند انواع ادویه ها كه بیشتر در كشورهای گرم و مرطوب به دست می آید.


داروها:
مردم از زمان های دور، بعضی گیاهان را به دلیل اثرات داروئی آنها مصرف می كردند. مانند خاكشیر یا دانه به. امروزه هم از گیاهان دارویی استفاده های بسیاری می شود.


رنگ ها:
گیاهان در صنایع رنگرزی هم استفاده می شوند. رنگرزی در استان هایی كه قالیبافی دارند رواج دارد كه برای رنگ كردن پارچه یا پشم به كار می رود.
از چوب برای تهیه میز، تخته، پنجره و سایر وسایل استفاده می كنند.

پرسش های بخش 3
1- كار مبارزه با آفت ها، همیشه و در همه دوران زندگی آنها مؤثر است.

درست
نادرست

2- بیشتر كشاورزان برای شخم زدن زمین های پهناور از تراكتور استفاده می كنند.

درست
نادرست

3- كار كشاورزی یعنی پرورش دادن گیاهان مفید

درست
نادرست

4- پرندگان كوچك در خوردن حشرات مزاحم و آفت ها مؤثر هستند.

درست
نادرست

پررسش های تشریحی:
1-وقتی می خواهیم زمین را برای كاشتن آماده كنیم ابتدا چه عملی را انجام می دهیم؟

ابتدا زمین را شخم می زنیم.

2- برای كاشت یك گیاه باید چه كاری انجام داد؟

ابتدا باید زمین را برای كشت آماده كرد و شخم زد. بعد دانه ها را پاشید و سپس زمین را آبیاری كرد. مرحله بعدی در آوردن گیاهان هرز از داخل زمین است تا زمانی كه به رشد كامل خود برسد.

3- اصلی ترین غذای انسان را چه گیاهانی تشكیل می دهند؟

گندم، برنج، سیب زمینی

4- یاد گرفتن كشاورزی چه اثری در زندگی انسان داشت؟

توانست محصول بیشتری تولید كند و برای زمستان خود غذا ذخیره كند. دیگر مجبور نبود تمام قسمت های گیاه را بخورد. بلكه از هر گیاهی قسمت های مفید را می خورد.

5- آیا استفاده زیاد از تراكتور برای زمین های كشاورزی پهناور مضر است؟

بله. چون تراكتور عمیقاً جای خاك را عوض می كند و خاك های سطح رویی كه مواد غذایی بیشتری دارند به سطح زیرین انتقال پیدا می كنند. استفاده زیاد از تراكتور برای زمین مفید نیست.

6- كدام محصول را حتماً باید با كشت آبی زیاد نمود؟

برنج

7- چه محصولاتی در ناحیه كوهستانی بیشتر رشد می كنند؟

گردو، بادام، درختان میوه

8- ادویه در چه نوع آب و هوایی به دست می آید؟

گرم و مرطوب

9- چه گیاهانی را می شناسید كه مصرف دارویی و رنگرزی دارند؟

دارویی: اوكالیپتوس، گل ختمی، گل بنفشه، نعناع
رنگرزی: حنا، گردو، انار، پوست پیاز، روناس

 



بخش 4 - جانوران بی مهره

دانستید كه جانوران را به دو دسته مهره داران و بی مهرگان تقسیم می كنیم.

جانوران مهره دار:
مانند ماهی ها، دوزیستان، پرندگان و غیره كه بدنشان دارای اسكلت از جنس استخوان است.

جانوران بی مهره:
جانورانی هستند كه در بدنشان اسكلت استخوانی وجود ندارد. بی مهرگان دسته بزرگی از جانوران را تشكیل می دهند مانند مرجان ها، نرم تنان، خارتنان و حشرات و …

كرم ها و بند پایان:
گروه كرم ها و بندپایان گروه بسیار بزرگی از بی مهرگان هستند كه دانشمندان آنها را به طبقات كوچك تر تقسیم كرده اند. كرم ها از لحاظ شكل به سه گروه تقسیم می شوند:
1- كرم های پهن
2- كرم های لوله ای
3- كرم های حلقوی

كرم های پهن :
مانند كرم كدو، بدنشان از قطعه های پهن تشكیل شده است. یك نوع از كرم كدو در روده انسان زندگی می كند و به این موجود كه غذای مورد نیاز خود را از بدن موجود زنده دیگر می گیرد، انگل می گوئیم.

كرم های لوله ای :
مانند آسكاریس بدن باریكی دارند. كرم آسكاریس در داخل روده انسان زندگی می كند و در همانجا تخم ریزی می كند. تخم ها همراه مدفوع از روده خارج شده و محیط را آلوده می كنند. تخم آسكاریس از راه سبزیجات نشسته و آب آشامیدنی آلوده به بدن منتقل می شوند.

یكی دیگر از كرم های لوله ای انگل كرمك است. كرمك در انتهای لوله گوارش كودكان رشد می كند و باعث خارش شدید می شود.

كرم های حلقوی :
بدن این كرم ها از حلقه های زیادی درست شده است. مانند كرم خاكی. این كرم برای یافتن غذا در خاك حركت می كند و برای باغچه و زمین كشاورزی مفید است زیرا خاك را جابه جا می كند و هوا را به ذرات خاك می رساند.


بندپایان:
بندپایان شامل حشرات، عنكبوت ها، خرچن گها و هزارپاها می باشند. نمونه هایی از بندپایان در جنگل، دریا و حتی خانه ها یافت می شود مانند مورچه، پروانه، خرچنگ، هزارپا و … بندپایان فراوان ترین گونه جانوران بی مهره هستند.

حشرات 6 پا دارند. عنكبوت ها 8 پا دارند. بعضی سمی و بعضی غیر سمی اند. خرچنگ ها در آب زندگی می كنند پوشش خارجی بدن آنها سفت است. بعضی خرچنگ ها خوراكی هستند. هزارپاها بعضی علف خوار و بعضی گوشتخوارند. هزارپای گوشتخوار، سمی است.


پرسش های بخش 4

جالی خالی را با كلمات مناسب پر كنید:
1- به جانورانی كه در بدن آنها اسكلت استخوان وجود نداشته باشد بی مهره می گویند.
2- به موجود زنده ای كه غذای خود را از بدن موجود زنده دیگر می گیرد انگل می گویند.
3- نرم تنان در گروه جانوران بی مهره قرار دارند.
4- هشت پا یك جانور بی مهره دریایی است كه به گروه بزرگ تر بی مهرگان تعلق دارد و به گروه كوچك تر نرم تنان.
5- عروس دریایی بی مهره ای از جنس مرجان ها است.
6- حشرات بدنشان از 3 قسمت سر و سینه و شكم تشكیل شده، 2 شاخك و 6 پا دارند.
7- كرم كدو از نوع كرم های پهن و كرم خاكی از نوع كرم های حلقوی است.

پرسش های تشریحی:
1- چه تفاوت مهمی در میان جانواران مهره دار و بی مهره وجود دارد؟

جانوران مهره دار دارای اسكلتی از جنس استخوان هستند و جانوران بی مهره در بدن خود فاقد این اسكلت استخوانی می باشند.

2- بدن بی مهرگان ساده تر است یا مهره داران؟

بی مهرگان

3- انواع گروه های بی مهرگان را نام ببرید؟

اسنفج ها، مرجان ها، نرم تنان، خارتنان، كرم ها، بندپایان

4- مرجان ها چه شباهت هایی با اسفنج ها دارند؟

هردو گروه در كف دریاها زندگی می كنند و بعضی از گونه های هر یك حركت دارند.

5- تخم كرم كدو چگونه از گاو به انسان منتقل می شود؟

مدفوع آلوده انسان علف هایی را كه گاو می خورد آلوده می كند و تخم كرم در بدن حیوان به نوزاد تبدیل می شود و زنده می ماند و با خوردن چنین گوشتی نوزاد كرم كدو به انسان و روده او منتقل شده تبدیل به كردم كدو می شود.

6- كرم آسكاریس چه می خورد؟

غذای گوارش یافته را می خورد.

7- فرق پوشش بدن حلزون با بدن صدف چیست؟

پوشش بدن حلزون حفره ای است و پوشش بدن صدف دوكفه ای است.

8- حشرات چه خصوصیات مشتركی دارند؟

همگی 6 پا و 2 شاخك دارند و بدنشان از سه قسمت تشكیل شده است.

9- كدام گروه از بی مهرگان به هیچ گروه دیگری شبیه نیستند؟

خارتنان

10- چند نوع از خارتنان را نام ببرید؟

توتیا و ستاره دریایی

11- اگر قبل از مصرف سبزی آن را ضد عفونی نكنیم، كدام بیماری انگلی در انتظار ماست؟

به انگل آسكاریس مبتلا می شویم.

12- یك نوع خرچنگ خوراكی را نام ببرید؟

میگو

 

 


 

 

بخش 5 - مخلوط ها

مخلوط چگونه تشكیل می شود؟
وقتی دو یا چند ماده مختلف با یكدیگر به ترتیبی بیامیزند كه ما بتوانیم آنها را از هم جدا كنیم و هر ماده ای خاصیت خود را حفظ كند، مخلوط تشكیل شده است.

در مخلوط ممكن است مواد مخلوط شونده همگی جامد، مایع و یا گاز باشند، یا یكی از مواد جامد و دیگری مایع باشد مثل نمك و آب كه مخلوط آب نمك درست می كنند.

هوای اطراف ما كه گازی شكل است مخلوطی از گازهای مختلف است. بسیاری از خوراكی ها نیز به صورت مخلوط مصرف می شوند.
در یك مخلوط، هر ماده تمام خاصیت های خود را حفظ می كند.


مخلوط های یكنواخت (محلول):
وقتی یك حبه قند را در آب می اندازید، ذره های قند از هم جدا می شوند و در بین ذره های آب قرار می گیرند و مخلوط یكنواخت درست می كنند. در نتیجه قند در آب حل می شود. به این نوع مخلوط، محلول می گوئیم.


ماده حل شونده و ماده حلال:
اگر یك قاشق شكر را در آب بریزید و هم بزنید، شكر در آب حل می شود. در این محلول به شكر ماده حل شونده و به آب ماده حل كننده یا حلال می گویند. محلول شكر در آب یك محلول جامد در مایع و محلول الكل در آب محلول مایع در مایع است.
در محلول ها، ماده حل شده، خود به خود از حلال جدا نمی شود.


پرسش های بخش 5

1- كدامیك از مخلوط های زیر محلول است؟
روغن در آب
نفت و آب
نمك و آب
نشاسته و آب


2- كدامیك از مخلوط های زیر محلول مایع در مایع است؟
آب و روغن زیتون
آب و آبلیمو
آب و نشاسته
آب و اكسیژن


3- آب داغ چه نوع محلولی است؟
جامد در مایع
مایع در مایع
جامد در جامد
گاز در مایع


4- بهترین راهی كه می توانیم بفهمیم یك مخلوط، محلول است یا نه چیست؟
جوشانیدن
از صافی رد كردن
بی حركت در جایی قرار دادن
باهم زدن


5- در لیوان شیر یك حبه قند انداختیم و هم زدیم در این محلول به شیر چه می گویند؟
حلال
حل شونده
مخلوط
محلول

پرسش های تشریحی:
1- مخلوط چیست؟

وقتی دو یا چند ماده با هم بیامیزند و ما بتوانیم به راحتی آنها را جدا كنیم آن مواد با هم مخلوط شده اند، در مخلوط، مواد خواص خود را از دست نمی دهند.

2- آیا می توانیم روغن مایع و آبلیمو را مایع در مایع بدانیم؟ چرا؟

خیر، زیرا این دو مایع در یكدیگر حل نمی شوند و مایع در مایع یك نوع محلول است.

3- به ماده ای كه مواد دیگر را در خود حل می كند چه می گویند؟

حلال

4- چگونه می فهمیم دو ماده مایع كه با هم آمیخته شده اند مخلوط هستند یا محلول؟

در صورتی كه دو مایع به طور یكنواخت دیده شوند و پس از مدتی كه ساكن می مانند از هم جدا نشوند، محلول هستند و اگر یك مایع در مایع دیگر به صورت معلق دیده شود، مخلوط است كه پس از ساكن ماندن به تدریج از هم جدا می شوند.

5- مخلوطی نام ببرید كه از دو ماده جامد تشكیل شده باشد؟

شكر و عدس، نخود و لوبیا

6- مخلوطی از یك ماده جامد و یك مایع نام ببرید كه محلول نباشد؟

شن و آب

7- هوا یك مخلوط است یا تركیب؟

مخلوط است.

8- در یك محلول آب شیرین آیا مزه سطح مایع با ته مایع با هم فرق دارد؟چرا؟

نه، زیرا ذره های قند به آرامی از هم جدا شده و در بین ذره های آب قرار گرفته و مخلوط یكنواختی به دست آمده یعنی قند در آب حل شده.

9- در محلول مواد چگونه پراكنده می شوند؟

به طور یكنواخت پراكنده می شوند.

10- آیا در محلول همه موادی كه وجود دارند دیده می شوند؟

خیر، ماده حل شونده دیده نمی شود.

11- چرا در هوا هیچ یك از مواد تشكیل دهنده را نمی بینیم؟

زیرا همگی گاز هستند.



بخش 6 - نور و بازتابش

نور انرژی است كه به كمك آن می توانیم اجسام را ببینیم. به موادی كه از خود نور تولید می كنند چشمه نور می گوئیم. نور از همه اجسام عبور نمی كند. اما اجسامی مانند شیشه، آب و هوا نور را از خود عبور می دهند كه به آنها شفاف می گوئیم.

اما اجسامی كه نور را از خود عبور نمی دهند، مانند چوب و سنگ اجسام كدر نامیده می شوند. هرچه سطح یك جسم هم صاف تر باشد، باز تابش نور آن هم بیشتر است.
تصویر هر جسم در آینه تخت اندازه همان جسم است. اگر نور به آینه برخورد كند، باز می گردد كه به این پدیده بازتابش نور می گوئیم. هر چه زاویه بین دو آینه تخت كمتر شود، تعداد تصاویر بیشتر است. نور در هنگام برخورد به آینه صاف، بازتاب منظم دارد و در صورت برخورد به سطح ناصاف مثل مقوی، بازتابی نامنظم دارد. وقتی نور به جسمی بر می خورد، قسمتی از آن باز می گردد و به چشم ما بر می گردد و همین نور بازتاب شده باعث دیدن آن جسم توسط ما می شود.
جسمی كه به رنگ سیاه باشد، نور را تقریباً بازتاب نمی دهد. با آینه می توانیم تصویر چیزهایی را كه به طور مستقیم نمی توانیم ببینیم را مشاهده كنیم. مانند راننده اتومبیل كه به كمك آیند پشت خود را می بیند.

آینه ها بر سه نوع هستند :
1- آینه تخت
2- آینه فرو رفته
3- آینه بر آمده

در آینه فرو رفته تصویر بزرگ تر از جسم و در آینه برآمده تصویر كوچك تر از جسم منعکس می شود.
در زیردریائی ها برای دیدان اجسام در سطح آب از چشم زیردریایی استفاده می كنند، كه پریسكوپ نام دارد.
كوره آفتابی هم وسیله ای است كه از یك آینه فرو رفته بسیار بزرگ تشكیل شده است و برای استفاده از انرژی گرمایی خورشید به كار می رود. تصویر ما در درون یك قاشق به صورت وارونه و كوچك تر از خودمان می افتد و تصویر ما در پشت قاشق مستقیم و بزرگ تر به نظر می رسد.

پرسش های بخش 6
1- در كدامیك از مكان های زیر آینه بر آمده استفاده می كنند؟

خیاطی
آرایشگاه ها
سرپیچ های جاده ها
كوره آفتابی

2 - كدامیك از موارد زیر در بازتابش نور مؤثر نیست؟

صافی اجسام
زبری اجسام
كلفتی اجسام
رنگ اجسام

3 - در كدامیك از مواد زیر نور عبور نمی كند؟

هوا
آب
آینه
شیشه

4 - در پریسكوپ از چه آینه ای استفاده می شود؟

تخت
فرورفته
برآمده
كروی

5- هر قدر زاویه بین دو آینه را بازتر كنیم تعداد تصویرها ….... می شود.

بیشتر
كمتر
تفاوتی ندارد
بزرگ تر

6 - كوره آفتابی به چه منظور ساخته می شود؟

برای گرم كردم محیط
برای تفریح و سرگرمی
برای بهتر دیدن خورشید
برای استفاده از انرژی گرمایی خورشید

پرسش های تشریحی:
1- نور چیست؟ و چه خواصی دارد؟

یك نوع انرژی است كه حركت می كند و موجب دیدن اجسام می شود.

2- بازتابش نور چیست؟

وقتی نور به جسمی برخورد می كند و برگشت پیدا می كند، به این پدیده بازتابش نور می گوئیم.

3- چه اجسامی پس از بازتابش نور، تصویر تولید می كنند؟

اجسامی كه سطح آنها صاف است مثل آینه و فلزات براق. در آب و شیشه هم تصویر ایجاد می شود.

4- جسمی در فاصله 20 سانتی متری آینه قرار دارد. فاصله جسم تا تصویر چقدر است؟

فاصله جسم تا تصویر دو برابر فاصله جسم تا آینه است یعنی 40 سانتی متر.

5- وقتی آینه به صورت فرو رفته باشد، چه تغییری می كند؟ و برای چه كارهایی از آینه فرو رفته استفاده می شود؟

تصویر بزرگ تر می شود. وقتی بخواهند تصویر را بزرگ تر نشان دهند مثل عمل جراحی

7- برای افزایش نور و گرما از چه نوع آینه ای استفاده می كنیم؟

آینه فرو رفته

8- برای آنكه جسمی دیده شود چه شرایطی لازم است؟

باید نور به طور كامل بازتاب نماید

9- در گذشته انسان ها چگونه تصویر خود را می دیدند؟

در سنگ های صاف و صیقلی



بخش 7 - الكتریسیته

انرژی الكتریسیته، انرژی است كه برای نور، حركت، گرما و روشنایی ایجاد می كند. از انرژی الكتریسیته در وسایلی مانند پنكه، شوفاژ، اطو، سماور برقی، لامپ، پلوپز و چرخ گوشت استفاده می كنیم. ما حتی از الكتریسیته صدا نیز تولید می كنیم. وقتی شما زنگ در را به صدا در می آورید، در اثر حركت سریع و پیوسته الكتریسیته، این انررژی به صدا تبدیل شده است.

مدار الكتریكی چیست؟
وقتی لامپ خانه را روشن می كنید با استفاده از كلید برق، الكتریسیته را به داخل لامپ می فرستید و روشنایی ایجاد می شود و یا قسمتی سیم و لامپ را به باتری متصل می كنیم، الكتریسیته از باتری به وسیله سیم جاری می شود و پس از روشن كردن لامپ از سیم دیگری به باتری باز می گردد و این خود یك مدار الكتریكی است.

رسانا و نارسانا:
چیزهایی مثل میخ آهنی و سیم مسی كه الكتریسیته از آنها می گذرد رسانا نام دارند. به چیزهایی مثل چوب، پلاستیك و شیشه كه الكتریسیته از آنها نمی گذرد نارسانا نام دارد.


مدار متوالی و مدار موازی:
وقتی مدار بسته شود، الكتریسیته جاری می شود. در این صورت وقتی می خواهیم دو لامپ را به یك باتری وصل کنیم و دو لامپ هم به یكدیگر وصل شوند، در این صورت می گوئیم لامپ ها به صورت متوالی بسته شده اند. در بستن متوالی جریان، برق ابتدا از یك لامپ عبور می كند و سپس به لامپ دیگر می رود.
اگر بخواهیم قطب مثبت و منفی را به هر دولامپ وصل كنیم هر لامپ جداگانه به دو سر باتری وصل می شود. در این صورت لامپ ها به صورت موازی بسته شده اند. به این ترتیب جریان برق همزمان به هر دو لامپ وارد می شود و نور ضعیف تر به چشم می رسد.


به هم بستن باتری ها:
می توانیم با استفاده از دو یا چند باتری مدار الكتریكی تشكیل دهیم. در این صورت چون مقدار الكتریسیته بیشتری جاری می شود، نوری كه لامپ ایجاد می گردد بیشتر می شود.

پرسش های بخش 7
1- كدامیك از وسایل زیر رسانا است؟

چوب
فرش
پتو
آهن

2- كدامیك از اجسام زیر نارسانا است؟

بدن انسان
آهن
چوب خیس
پلاستیك

3- اگر در منزل شما لامپ آشپزخانه بسوزد، بقیه لامپ ها:

خاموش می شوند
روشن می مانند
می سوزند
پر نورتر می شوند

4- در كدامیك از وسایل زیر از انرژی الكتریسیته برای تولید گرما استفاده می شود؟

جارو برقی
ریش تراش
تلویزیون
پلوپز

5- در كدامیك از وسایل زیر الكتریسیته به حركت تبدیل می شود؟

همزن برقی
چراغ مطالعه
اتو
سماور برقی

پرسش های تشریحی:
1- الكتریسیته چگونه جریان می یابد؟

وقتی مدار بسته باشد

2- به چه اجسامی رسانا می گوئیم؟

اجسامی كه جریان الكتریسیته از این اجسام عبور كند مانند سیم مسی و آب.

3- چه موادی نارسانا هستند؟

به اجسامی كه جریان الكتریسیته از آنها عبور نكند، مواد نارسانا گفته می شود مانند چوب.

4- مدار چگونه تشكیل می شود؟مدار به چند طریق بسته می شود نام ببرید؟

وقتی الكتریسیته جریان پیدا كند. در صورتی كه مدار ساده نباشد به دو طریق موازی و متوالی بسته می شود.

6- در چه صورت، مدار در لامپ نور بیشتری تولید می كند؟

وقتی مدار به صورت متوالی بسته می شود نور اولین لامپ بیشتر و دومی كمتر می شود. در موازی نور هردو لامپ یكسان و كمتر می شود.

7- آیا برای سیم كشی منزل می توان از مدار متوالی استفاده كرد؟ چرا؟

خیر چون در این صورت با سوختن یا قطع كردن جریان در یك وسیله الكتریكی، سایر وسایل الكتریكی نیز خاموش می شوند.

8- فرق مدار بسته و باز چیست؟

در مدار بسته الكتریسیته جاری می شود و در مدار باز الكتریسیته قطع می شود.

9- كلید چه اثری در تشكیل مدار دارد؟

كلید مدار را قطع و وصل می كند.

10- در اسباب بازی ها و رادیو ها، باتری ها را چگونه قرار داده اند؟

قطب منفی به مثبت و قطب مثبت به منفی

 



بخش 8 - آهن ربا

آهن ربا قطعه ای است كه ذرات آهن و فولاد را به خود جذب می كند. به آهنربا مغناطیس هم می گوئیم. می توان گفت هر جسمی كه خاصیت آهن ربایی داشته باشد دارای خاصیت مغناطیسی است.

كره زمین نیز دارای دو قطب اصلی شمال و جنوب است كه برای تشخیص این قطب ها قطب نما ساخته شده و جهت یابی می كنند.
هر آهن ربا دو سر دارد كه به هر یك از سرهای آن قطب گفته می شود. قطبی از آهن ربا كه به سمت شمال قرار می گیرد قطب شمال نامیده می شود كه با علامت N نمایش داده می شود. قطب دیگر آهن ربا كه به سمت جنوب قرار می گیرد، قطب جنوب نامیده می شود كه باعلامت S مشخص می شود.
كره زمین در اطراف خود میدان مغناطیسی وسیعی تولید می كند و عقربه قطب نما كه خود خاصیت آهنربایی دارد، در میدان مغناطیسی زمین خود به خود در جهت شمال و جنوب كره زمین می ایستد.
هرگاه قطعه ای آهن را از یك جهت به آهنربایی بكشیم، قطعه آهنی نیز آهن ربا می شود.
وقتی ذرات ریز آهن یا سنجاق های ریز جذب آهن ربا می شوند مشاهده می كنیم که دو سر آهن ربا مقدار بیشتری آهن یا سنجاق به خود جذب نموده اند.
اگر دو آهن ربا را به هم از طرف قطب های هم نام آنها (مثلاً قطب S) به هم نزدیك كنیم به یكدیگر جذب نمی شوند و بر عكس اگر از طرف دو قطب غیر همنام (مثلاً S و N) به هم نزدیك شوند، همدیگر را جذب خواهند كرد.


آهن ربای الكتریكی:
قطعه سیم روكش دار را دور یك میخ ببندید و دو سر سیم را به دو سر یك باتری وصل كنید. حالا اگر میخ های كوچك یا براده های آهن را به میخ نزدیك كنیم جذب میخ می شوند. به این میخ كه خاصیت آهن ربایی پیدا كرده آهن ربای الكتریكی می گوئیم.
هرچقدر مقدار سیم ها بیشتر باشد، آهن ربای قوی تری درست می شود و در صورت قطع جریان برق میخ. خاصیت آهن ربایی را از دست می دهد. با كمك آهن ربای الكتریكی می توان قطعات بزرگ آهنی را جابه جا كرد مانند جرثقیل.

پرسش های فصل 8

جای خالی را با كلمات مناسب پر كنید.
1- هر آهن ربا 2 قطب دارد.
2- قطب شمال آهن ربا را با علامت N نشان می دهند.
3- در آهن ربا قطب های همنام یكدیگر را جذب نمی كنند.
4- قطب شمال آهن ربا، قطب جنوب آهن ربای دیگر را جذب می كند.
5- اگر سرهای دو آهن ربا قطب N و S باشند، در صورت نزدیك شدن به هم، یكدیگر را جذب می كنند.
6- عقربه قطب نما خود یك آهن رباست.
7- به كمك سیم، باتری و میخ می توان آهن ربای الكتریكی ساخت.

پرسش های تشریحی:
1- با در نظر گرفتن شمال و جنوب كره زمین عقربه قطب نما چگونه قرار می گیرد؟

2- دو قطب آهن ربا همیشه رو به كدام سمت می ایستد؟ چرا؟

رو به شمال و جنوب كره زمین، چون در میدان مغناطیسی كره زمین تحت خاصیت آهن ربایی زمین قرار می گیرند.

3- وقتی دو قطب غیر همنام را به هم نزدیك می كنیم چه اتفاقی می افتد؟

همدیگر را جذب می كنند.

4- چه قسمت هایی از آهن ربا، آهن بیشتری را به خود جذب می كند؟

دو سر آهن ربا

5- چگونه می توان آهن ربای الكتریكی قوی تری ساخت؟

با افزایش سیم پیچ ها

6- چند وسیله نام ببرید كه در آنها آهن ربای الكتریكی به كار رفته باشد؟

جرثقیل، زنگ اخبار خانه ها و …

7- از قطب نما برای انجام چه كاری استفاده می شود؟

برای تشخیص قبله و تعیین جهت های اصلی شمال و جنوب

8- جرثقیل الکتریکی چگونه كار می كند؟

وقتی اهرم جرثقیل خاصیت آهن ربایی پیدا می كند، قطعات بزرگ آهنی را جابه جا می كند.

9- چگونه به كمك یك آهن ربا كه قطب هایش معلوم است قطب های آهن ربای دیگر را می شناسیم؟

آهن ربا را به آهن ریایی كه قطب هایش معلوم است نزدیك می كنیم اگر جذب هم شوند قطب ها با قطب آهن ربای معلوم غیرهمنام است.



بخش 9 - سنگ ها

سنگ ها ازجمله موادی هستند كه در همه جای كره زمین وجود دارند. روی زمین، در رودخانه ها، كوه ها و كف دریاها و داخل زمین هم سنگ وجود دارد. سنگ ها انواع متفاوتی دارند. بعضی زبر و بعضی دیگر صاف هستند. بعضی درشت و برخی كوچك. بعضی از سنگ ها به علت استحكام فراوان، سال ها به شكل بناهای تاریخی باقی می مانند.
سنگ های رسوبی:
بعضی از سنگ ها بر اثر ته نشین شدن مواد داخل آب به وجود می آیند. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه ها می برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می روند. روی هم قرار می گیرند و پس از سفت شدن سنگ هایی را به وجود می آورند كه به آنها سنگ های رسوبی گفته می شود. سنگ های رسوبی لایه لایه اند كه رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. سنگ های رسوبی در كوه های البرز و زاگرس به فراوانی یافت می شوند. ریگ، شن و سنگ های آهكی نمونه هایی از سنگ های رسوبی هستند.


سنگ های آذرین:
گروه دیگری از سنگ ها بر اثر سرد شدن مواد بسیار داغ به وجود آمده اند كه قبلاً در زمین بوده اند. دمای اعماق زمین زیاد است و بعضی سنگ ها را ذوب می كند. این سنگ ها در زیر یا سطح زمین دوباره سرد می شوند و سنگ هایی را به وجود می آورند كه به آنها آذرین می گویند.
سنگ های كوه هایی مانند دماوند و الوند از نوع آذرین است. سنگ های آذرین از بلورهای ریز یا درشت تشكیل شده اند.


سنگ های دگرگون شده:
بعضی از سنگ های رسویی یا آذرین اگر مدت زیادی در اعماق زمین بمانند، باید فشار و گرمای زیادی را تحمل كنند. این سنگ ها مانند آجر پخته می شوند و شكل قبلی خود را از دست می دهند و به همین دلیل به آنها سنگ های دگرگون شده می گویند. (مانند سنگ مرمر)


سنگ ها از چه ساخته شده اند؟
همه سنگ ها از یك یا چند كانی به وجود آمده اند. كانی چیست؟ مغز مداد شما یك كانی است. گچی كه با آن می نویسید، پنجره های فلزی و حتی نمكی كه با غذا می خورید یك كانی است. بعضی كانی ها مانند نمك به همان شكل خود قابل استفاده اند. اما بعضی دیگر این گونه نیستند بلكه سنگ معدن بعضی كانی ها مانند فلزات را برای به دست آوردن مواد مورد نیاز كاملاً خرد و ذوب می كنند.
فایده سنگ ها و كانی ها:
سنگ ها و كانی ها در امر ساختمان سازی، صنعت، پزشكی و غیره به كار می روند. مصارف كانی ها باید با دقت و صرفه جویی فراوان صورت گیرد.

پرسش های بخش 9
1- در سنگ های رسوبی جنس لایه ها همیشه یكسان نیست.

درست
نادرست

2- یك تكه سنگ گرانیت فقط از یك نوع ماده تشكیل شده است.

درست
نادرست

3- كانی های كشور ما تمام نمی شوند.

درست
نادرست

4- افزایش جمعیت، نیاز بشر را به كانی افزایش داده است.

درست
نادرست

5- برای به دست آوردن فلزات از كانی ها، آنها را به همان شكل استخراج شده استفاده می کنند.

درست
نادرست

سوالات تشریحی:
1- سنگ های رسوبی چگونه درست می شوند؟چرا سنگ های رسوبی كناره های صاف دارند؟

رسوبات رودخانه ها در دریاها ته نشین می شوند و به تدریج در زمان های زیاد سنگ های رسوبی را درست می كنند. بر اثر غلطیدن در آب و ساییده شدن كناره صاف پیدا می كنند.

2- سنگ نمك چگونه تشكیل می شود؟

وقتی نمك در آب به اندازه ای حل شود كه دیگر نتواند در آب حل شود، ته نشین شده و بلورهای سنگ نمك را درست می كند.

3- سنگ ها از چه نظر با هم تفاوت دارند؟

نوع و جنس، شكل ظاهر، مدت زمان تشكیل آن، رنگ و استحکام

4- همانطور كه می دانید سنگ های كوه های البرز و زاگرس رسوبی هستند. آیا می توانیم بگوئیم زمانی این كوه ها زیر دریاها بوده اند؟

بله، چون بر اثر رسوبات مختلف در اثر سالیان طولانی به وجود آمده اند.

5- چرا گاهی سنگ های آذرین بلورهای درشت دارند؟

اگر مواد مذاب در نزدیكی سطح زمین به تدریج سرد شوند بلورهای درشت پیدا می كنند.

6- به چه دلیل گفته می شود سنگ ها تغییر می كند؟

زیرا سنگ های دگرگونی كه منشأ رسوبی یا آذرین دارند، در اثر گرما و فشار زیاد تغییر یافته اند.

7- در چه جاهایی از ساختمان سنگ مصرف می شود؟

نمای ساختمان، كف ساختمان

8- كدام كانی ها به طور خاص در زمین یافت می شوند؟ چگونه می توان سنگ معدن را از كانی جدا نمود؟

گوگرد و نمك - سنگ معدن را حرارت می دهند و خرد می كنند. فلز به صورت مایع از سنگ جدا می شود.

9- زغال سنگ چه نوع سنگی است؟

سنگ سوختی

 



بخش 10 - زمین و همسایه های آن

زمین حركت می كند:
شاید شما تصور كنید كه خورشید هر روز در آسمان جابه جا می شود. اما چنین نیست. زمین به دور خورشید حركت می كند و هر شبانه روز یك دور به دور خود می چرخد. زمین هم به دور خود می گردد هم به دور خورشید. زمین مانند توپ است و خورشید در هنگام روز یك طرف آن را روشن می كند و در هنگام شب نیز طرف تاریك آن است.

نزدیك ترین همسایه زمین:
در هنگام شب در آسمان چه می بینید؟ ماه و تعداد زیادی ستاره. ماه بیش از هر چیز دیگر به ما نزدیك است و به همین دلیل، بزرگ به نظر می رسد. ماه با دوربین های قوی و بزرگ به نام تلسكوپ مشاهده می شود. سطح ماه از سنگ و غبار نرم پوشیده شده و به دلیل نبودن آب و هوا، هیچ موجود زنده ای در آن وجود ندارد. در روی ماه كوه های بلند، دشت های وسیع و گودالهای دایره شكلی وجود دارد. ماه نور خود را از خورشید می گیرد و از خود نور ندارد و مانند آینه نور خورشید را به زمین منعكس می كند كه به آن مهتاب می گویند.

سفر به منظومه شمسی:
خورشید و 9 سیاره ای كه به دور آن در گردش هستند منظومه شمسی نامیده می شوند. شمس یعنی خورشید و منظومه یعنی سیاراتی كه به نظم در آسمان به دور خورشید می گردند همه سیاره ها هم به دور خود می چرخند و هم به دور خورشید.


عطارد:
عطارد نزدیك ترین سیاره به خورشید است و سیاره كوچكی است كه هر 88 روز یك بار به دور خورشید می گردد. به علت داغی عطارد، هیچ موجود زنده ای نمی تواند روی آن زندگی كند.

زهره:
زهره یا ناهید دومین سیاره منظومه شمسی است كه صبح و عصر در نزدیكی محل طلوع و غروب خورشید دیده می شود و مانند زمین، كوه و دشت دارد و باز هم به دلیل نزدیكی به خورشید آب و موجود زنده ندارد.

زمین:
زمین سومین سیاره است كه از دور به شكل كره سفید و زیبابی به نظر می رسد كه قسمت های به رنگ آب، اقیانوس ها و قسمت های سفید رنگ ابرها هستند. زمین به دلیل داشتن شرایط جوی مناسب دارای گیاهان، انسان ها و موجودات زنده است.


مریخ:
پس از زمین، مریخ قرار دارد. مریخ خاك قرمز رنگی دارد. در مریخ آب هست؛ ولی آب ها یخ زده اند و هر دو سال یك بار به دور خورشید می گردد.


مشتری:
سیاره بعدی مشتری است كه از جنس گاز است. مشتری بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی است. این سیاره آنقدر بزرگ است كه 1400 كره به اندازه زمین در آن جای می گیرد.


زحل:
زحل سیاره بسیار زیبایی است كه در اطراف آن، حلقه های روشن زیادی وجود دارد. زحل هر 29 سال یك بار به دور خورشید باز می گردد.
اورانوس، نپتون و پلوتون:
این سه سیاره به دلیل دوری از خورشید بسیار سردند. پلوتو دورترین سیاره به خورشید است.

پرسش های بخش 10

جای خالی را با كلمات مناسب پر كنید.
1- سیاره مشتری 1400 برابر سیاره زمین است.
2- سیاره زحل در هر 29 سال، یك بار به دور خورشید می گردد.
3- سیاره مریخ در هر 2 سال، یك بار به دور خورشید می گردد.
4- جنس سیاره زحل از گاز است.
5- داغ ترین سیاره منظومه شمسی، سیاره عطارد است.
6- همیشه طرفی از زمین كه رو به خورشید است روز می باشد.
7- زمین در هر شبانه روز یك بار به دور خود می چرخد.

سوالات تشریحی:
1- شب و روز چگونه پدید می آیند؟

از گردش زمین به دور خودش.

2- نزدیك ترین همسایه كره زمین در فضا چیست؟

ماه

3- تلسكوپ چیست؟

وسیله ای است كه با آن چیزهای خیلی دور را می بینیم.

4- یك بار گردش ماه به دور زمین چقدر طول می كشد؟

4 هفته

5- چرا ماه را به شكل های مختلف می بینیم؟

در گردش ماه به دور زمین همیشه تمام قسمت های ماه از خورشید نور نمی گیرد و مقدار نوری كه ماه به زمین می تاباند مطابق با طرز قرار گرفتن ماه نسبت به زمین است.

6- منظومه شمسی چیست؟

خورشید و 9 سیاره ای كه به دور آن می گردند منظومه شمسی نام دارند.

7- كدام سیاره، خاك قرمز رنگی دارد؟

مریخ

8- كدام سیاره ها دارای گازهای منجمد هستند؟

مشتری، زحل، اورانوس، پنتون

9- به نظر شما چرا سیاره ها هر چه دورتر هستند، زمان گردش آنها به دور خورشید بیشتر طول می كشد؟

چون آنها در مسیر خود دایره های بزرگ تری را طی می كنند.

 



بخش 11 - دستگاه تنفس

كار دستگاه تنفس وارد نمودن اكسیژن به بدن و خارج نمودن دی اكسید كربن از بدن است. هوا از راه بینی و دهان وارد شش ها می شود.


اندام های تنفسی:
از بینی، نای، نایژه ها، شش ها و كیسه هوایی تشكیل شده است. نای در قسمت جلوی گردن و در زیر انگشتان به صورت قطعه قطعه و سخت حس می شود. رسیدن اكسیژن به بدن اهمیت فراوانی دارد.

هوا برای رسیدن به شش ها راه پر پیچ و خمی را طی می كند. در اطراف لوله هایی كه هوا از داخل آنها عبور می كند موها و مواد چسبنده ای وجود دارد كه در هنگام كشیدن نفس، گرد و غبار و مواد زاید به وسیله موها و آن مواد چسبنده گرفته شده و هوای پاكیزه به شش ها می رسد.
اكسیژن هوایی از راه شش ها وارد خون می شود. خون، اكسیژن را به همه سلول های بدن می رساند و دی اكسید كربن تولید شده را از آنها پس می گیرد. این گاز همراه خون به شش ها باز می گردد و با هوا از شش ها خارج می شود.

بینی:
راه عبور هواست و در آن ماده چسبنده و موهای ریزی وجود دارد كه گرد و غبار هوا را می گیرد و هوای تمیز را وارد بدن می كند. رگ های خونی كه در جدار بینی قرار دارند موجب گرم شدن هوا می شود.

نای:
هوا پس از عبور از بینی به این قسمت وارد می شود نای به دو قسمت تقسیم می شود و نایژه ها را به وجود می آورد. بهتر است با بینی تنفس كنیم.

شش ها:
اندام های اصلی تنفس هستند. هر نایژه به یكی از شش ها وارد می شود و به بخش های كوچك تری تقسیم می شود كه در انتهای این بخش ها كیسه هوا وجود دارد و اطراف آن دارای مویرگ است. اكسیژن هوا از راه مویرگ وارد خون می شود و این خون همان خونی است كه به طرف چپ قلب می رود به اندام ها می رسد.

پرسش های بخش 11
1- مواد غذایی و اكسیژن توسط چه چیزی به سلول بدن می رسد؟

كلیه ها
قلب
خون
شش ها

2- اندام اصلی تنفس كدام است؟

بینی
نای
شش
كیسه هوایی

3- سلول های مغز بیش از چند دقیقه بدون اكسیژن نمی توانند زنده بمانند؟

5 دقیقه
10 دقیقه
1 روز
3 دقیقه

4- مایع زرد رنگ خون چه نام دارد؟

گلبول سفید
گلبول قرمز
پلاسما
آب

5- كیسه هوایی در كدام قسمت بدن است؟

قلب
معده
كلیه
شش

6- چرا تنفس با بینی بهتر از تنفس با دهان است؟

چون بینی هوا را گرم می كند
چون بینی هوا را پاكیزه می كند
چون بینی هوا را مرطوب می كند
هر سه مورد

سوالات تشریحی:
1- كار كیسه های هوایی را در دستگاه تنفس شرح دهید:

اكسیژن از راه دیواره كیسه های هوایی وارد مویرگ ها می شود و از آنجا همراه با خون به قلب می رود.

2- چرا نباید با دهان نفس بكشیم؟

زیرا گر دو غبار هوایی كه از راه شش ها وارد می شود گرفته نشده.

3- كار كدام قسمت از دستگاه تنفس مهم تر است؟ چرا؟

كار شش ها، زیرا در این اندام ها اكسیژن وارد خون می شود و دی اكسید كربن با هوای بازدم از بدن خارج می شود.

4- از هر گازی چه نوع سوختی به وجود می آید؟ چرا در بدن ما دی اكسیدكربن تولید می شود؟

دی اكسید كربن - مواد غذایی در سلول ها می سوزند و گاز دی اكسیدكربن تولید می شود.

5- اكسیژن چگونه به اندام های بدن می رسد؟

به وسیله گلبول های قرمز خون

6- آیا در هنگام فعالیت، موادغذایی بیشتر مصرف می شوند؟ چرا؟

بله، زیرا غذای بیشتری در خون می سوزد تا انرژی كافی برای اندام ها ایجاد می شود. به همین دلیل همیشه پس از فعالیت زیاد، احساس گرسنگی می كنیم.

7- كدامیك از موادی كه بدن دفع می كند از راه بینی و دهان خارج می شود؟

گاز دی اكسیدكربن

8- چرا هنگام فعالیت ورزشی تعداد حركات تنفسی افزایش می یابد؟

چون فعالیت باعث می شود تا سلول ها به اكسیژن بیشتری نیاز داشته باشند.

 



بخش 12 - دستگاه گردش خون

قلب یك ماهیچه تو خالی است كه بسیار قوی است و هر بار كه بسته می شود، خون داخل خود را با فشار از راه رگ ها به همه جای بدن می فرستد.
دستگاه گردش خون شامل قلب و رگ ها (سرخرگ، مویرگ و سیاهرگ) می شود.
قلب یا همان ماهیچه تو خالی و تلمبه خون در هر دقیقه حدود 70 بار پر و خالی می شود و هر بار مقداری خون را به داخل رگ ها می فرستد.
تعداد ضربان قلب ما مساوی با تعداد ضربان نبض ماست و هرچه فعالیت ما بیشتر باشد، تعداد ضربان قلب ما هم بیشتر است.


رگ ها:
(لوله های حمل كننده خون) رگ ها لوله های حمل كننده خون هستند. سرخرگ به رگ هایی گفته می شود كه از قلب خارج می شوند و به اندام ها می رسند. سرخرگ هایی كه از قلب خارج می شوند قطر زیادی دارند اما وقتی به داخل هر اندام می رسند كوچك تر و باریك تر می شوند. از قلب دو سرخرگ خارج می شود. یكی به شش ها می رود و دومی به اندام های گوناگون می رود.

به رگ های بسیار باریكی كه در كنار سلول ها وجود دارند، مویرگ گفته می شود. مویرگ ها فقط با میكروسكوپ دیده می شوند چون بسیار باریك هستند. خونی كه از اندام ها خارج می شود، به قلب برمی گردد رگ هایی كه خون را به قلب برمی گردانند سیاهرگ نام دارند. معمولاً سیاهرگ ها در نزدیكی سطح بدن و زیر پوست هستند اما سرخرگ ها داخل بدن قرار گرفته اند.

تركیب خون:
در بدن انسان بزرگسال، حدود 5 لیتر خون وجود دارد. خون از سه قسمت پلاسما، گلبول قرمز و گلبول سفید تشكیل شده است. پلاسما یا قسمت مایع خون، بیشتر به آب اختصاص دارد و وظیفه آن انتقال مواد غذایی گوناگون و حل شده در پلاسما به سلول هاست.
گلبول های قرمر در خون شناور هستند. قرمزی خون مربوط به همین گلبول هاست. زیرا تعداد آنها بسیار زیاد است. گلبول های قرمز اكسیژن را از شش ها به سلول های بدن می رسانند و در عوض دی اكسید كربن را از آنها می گیرند و به شش ها برمی گردانند.
گلبول های سفید در برابر میكروب ها از بدن دفاع می كنند. تعداد گلبول های سفید بسیار كمتر از گلبول های قرمز است.


پاكیزه كردن خون:
سلول های بدن بعد از گرفتن اكسیژن و مواد غذایی، چند نوع ماده دفعی تولید می كنند كه دی اكسیدكربن، آب اوره و نمك كمترین آنهاست. اوره یك ماده سمی است و اگر در بدن بماند ما را مسموم می كند.


كلیه ها:
وظیفه پاكیزه كردن خون بر عهده كلیه هاست. هر بدن كلیه دارد كه در داخل شكم و در پشت معده و روده ها قرار گرفته اند. به هر كلیه یك سرخرگ بزرگ وارد می شود. تعداد مویرگ های كلیه زیاد است. سلول های كلیه آب اضافی، اوره و تعدادی از نمك ها را از خون می گیرند. به مجموعه این مواد ادرار می گویند. ادرار در اندامی به نام مثانه جمع می شود. در صورت پر شدن مثانه، شخص احساس دفع ادرار می كند.

عرق: عرقی كه از راه پوست دفع می شود مقدار زیادی آب و كمی نمك دارد. مواد سازنده عرق از رگ های خونی زیر پوست گرفته می شود. پس عراق هم مانند ادرار مواد زاید بدن را دفع می كند.

پرسش های بخش 12

1- دفاع از بدن در برابر میكروب ها، وظیفه گلبول سفید می باشد.
2- پلاسمای خون دارای مواد غذایی و آب می باشد.
3- در بدن انسان خون وسیله رساندن مواد غذایی به سلول هاست.
4- رگ هایی كه خون را به قلب بر می گردانند سیاهرگ نام دارند.
5- قلب تقریباً در هر دقیقه 70 بار پر و خالی می شود.
6- رگ هایی كه از قلب خارج می شوند و خون را به همه اندام ها می برند سرخرگ نام دارند.
7- كلیه ها خون را تصفیه می كنند.
8- مهم ترین ماده دفعی كه اگر در بدن بماند ما را مسموم می كند اوره است.
9- وقتی مثانه پر شود انسان احساس دفع ادرار می كند.
10- هر ضربه قلب باعث پیدایش یك ضربه نبض می شود.

سوالات تشریحی:
1- دستگاه گردش خون شامل چه قسمت هایی است؟

خون، قلب، رگ ها

2- سیاهرگ ها در كجای بدن قرار دارند و كار آنها چیست؟

رگ هایی كه خون و دی اكسید كربن را به قلب بر می گردانند سیاهرگ نام دارند. در نزدیك سطح بدن و زیر پوست قرار دارند.

3- وظیفه دستگاه گردش خون چیست؟

خون وظیفه دارد كه اكسیژن و مواد غذایی را به سلول ها برساند و از سلول ها مواد زاید و دی اكسیدكربن را گرفته و بر گرداند.

4- خون از چه قسمت هایی تشكیل شده است؟

پلاسما، گلبول قرمز، گلبول سفید

5- كار گلبول های سفید مهم تر است یا گلبول های قرمز؟

هر دو نقش مهمی در بدن دارند. ولی كم شدن گلبول های قرمز كه اكسیژن و مواد غذایی را به سلول ها می رسانند زودتر از كم شدن گلبول های سفید زندگی را غیر ممكن می سازد.

6- در چه قسمت هایی از بدن نبض وجود دارد؟

در قسمت هایی كه سرخرگ ها از روی استخوان های سطحی عبور می كنند مانند مچ دست، مچ پا و شقیقه.

7- خون اكسیژن دار از كدام قسمت قلب به اندام ها می رود؟

از سمت چپ قلب

8- نبض چیست؟

نبض همان ضربان قلب است كه در بعضی قسمت های بدن احساس می شود.

9- مواد اضافی چگونه از سلول ها به خون وارد می شوند؟

مویرگ ها رگ های بسیار باریكی هستند كه با چشم دیده نمی شوند و در كنار سلول ها قرار دارند و اكسیژن و مواد غذایی را از خون به سلول می رسانند و دی اكسیدكربن و مواد اضافی را از سلول ها می گیرند.

10- پلاسما و گلبول های قرمز هر كدام چه رنگ هستند؟

پلاسما زرد كمرنگ و گلبول قرمز، سرخ رنگ هستند.

11- برای سلامت دستگاه گردش خون چه باید بكنیم؟

باید ورزش كنیم، غذاهای كافی، متنوع و مناسب بخوریم و استراحت كنیم.

12- در چه مواقعی گلبول های سفید اضافه می شوند؟

در صورت بروز بیماری های عفونی

13- چرا نباید ادرار را زیاد در مثانه نگهداریم؟

زیرا اوره و مواد نمكی مثانه را پر می كنند و ادرار در كلیه باقی می ماند و موجب فساد كلیه می شود.

 

.: Weblog Themes By Pichak :.


Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت

سالار عقیلی - وطنم


parsskin go Up
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
بک لینک فا